Omgeving / Stelling van Amsterdam

Ligging

De Stelling van Amsterdam is een min of meer cirkelvormige militaire verdedigingslinie met een straal van vijftien tot twintig kilometer rondom Amsterdam.


Verdedigingslinie Stelling van Amsterdam
(Bron: Stelling van Amsterdam)

In het zuidoosten begint de cirkel bij de Vesting Muiden en loopt dan via onder meer de forten bij Abcoude, Spaarndam en Spijkerboor naar het noordoostelijk gelegen Fort bij Edam. Tevens zijn onderdeel van de Stelling het eilandfort Pampus in het Buiten-IJ en het kustfort IJmuiden.

De Stelling van Amsterdam is omgeven door een brede ring van bestaand water (bijvoorbeeld de Zuiderzee – nu IJmeer en Markermeer - en de Westeinderplassen) en van polders die in geval van vijandelijke dreiging onder water werden gezet (geïnundeerd) zoals de polder De Zeevang bij Edam. Daarbij werd gebruikgemaakt van speciale inundatievoorzieningen bijvoorbeeld bij de Zeesluis en de Pompsluis in Edam.

Bouw

De meeste batterijen en forten die deel uitmaken van de Stelling van Amsterdam zijn gebouwd tussen 1880 en 1920 op basis van de Vestingwet van 1874. Maar ook forten van oudere datum en oorspronkelijk deel uitmakend van de Hollandse Waterlinie zijn onderdeel geworden van de Stelling van Amsterdam, bijvoorbeeld de vestingen Muiden en Weesp en de forten Uitermeer en Hinderdam. De batterijen aan het Gein maakten eerder deel uit van de Posten van Krayenhoff, de directe voorloper van de Stelling van Amsterdam.


Fort bij Spijkerboor. (Foto: Stichting Fort bij Edam)
Tegen deze achtergrond zal het niemand verbazen dat vrijwel geen fort van de Stelling van Amsterdam gelijk is. Want in rap tempo volgden in die tijd de militaire en technische ontwikkelingen elkaar op. De vuurkracht van de artillerie nam snel toe. Ook werd in deze periode het (gewapend) beton uitgevonden: dat kwam goed uit want de moderne brisantgranaten hadden geen enkele moeite met de oude bakstenen fortificaties. Een andere uitvinding die werd toegepast was het zogenaamde hefkoepelgeschut dat werd beschermd door een beweegbare stalen pantserkoepel die opgetild werd als er gevuurd moest worden.

 

Taakstelling

De forten van de Stelling van Amsterdam verschillen ook enigszins omdat hun taakstelling varieerde al naar gelang hun positie binnen de Stelling. Dat geldt heel duidelijk voor de forten op Pampus en bij IJmuiden, die beide een havenmonding te verdedigen hadden. Ook voor het Fort bij Edam geldt een afwijking (het ontbreken van een korte zijfront aan de oostzijde), dit in verband met het feit dat dit fort het noordoostelijke sluitstuk van de stelling vormde.


Zeesluis Edam. (Foto: Stichting Fort bij Edam)
Maar ook de andere forten hadden hun specifieke taken. Alle forten dienden natuurlijk “hun” inundatiewerken te verdedigen (anders kon men immers het voorgebied niet onder water zetten en op het juiste peil houden). Daarnaast bleven er op verscheidene plaatsen toegangswegen open zoals verhoogde wegen, spoorlijnen en dijken) waarover de vijand geen doorgang (acces) mocht krijgen.
WINTER-OPENSTELLINGEN 2016-2017
 
FEBRUARI 2017

 
woensdag 15 februari
10.30 u – 15.00 u
 
woensdag 22 februari
10.30 u – 15.00 u
  
  
25 Februari: Vogelhuisjes timmeren
Op zaterdag 25 februari kunnen jongens en meisjes weer vogelhuisjes timmeren in het fort, o.l.v. de vrijwilligers. Ouders zijn ook welkom om te assisteren. Tijd: 13.00 uur tot ongeveer 15.00 uur. Er liggen 15 pakketten klaar. Wel graag eerst opgeven bij info@fortbijedam.nl  met vermelding van naam kind en leeftijd. Twee kinderen kunnen ook samen een huisje maken. De prijs is € 5,- per vogelhuisje.
 
 
MAART 2017
 
woensdag 1 maart
10.30 u – 15.00 u
 
woensdag 8 maart
10.30 u – 15.00 u
 
woensdag 15 maart
10.30 u – 15.00 u
 
woensdag 22 maart
10.30 u – 15.00 u
 
woensdag 29 maart
10.30 u – 15.00 u
 
 
Informatie en reserveringen: info@fortbijedam.nl
 
N.B.: Bij alle openstellingen zijn gidsen beschikbaar voor rondleidingen. Bezoekers kunnen ook m.b.v. een korte beschrijving op eigen gelegenheid het fort verkennen.